Status pretežnog izvoznika ima poseban značaj u sistemu PDV-a, pre svega zbog različitih rokova za povraćaj PDV-a u situacijama kada obveznik ima veći iznos prethodnog poreza od iznosa poreske obaveze i opredeli se za povraćaj.
Sa aspekta utvrđivanja ovog statusa, obveznici PDV-a mogu se podeliti u dve osnovne grupe:
obveznici koji status pretežnog izvoznika stiču na osnovu podataka iz godišnjeg finansijskog izveštaja, i
obveznici koji status stiču u toku godine, na osnovu prometa evidentiranog u poslovnim knjigama za tekuću godinu.
Kriterijumi za sticanje statusa pretežnog izvoznika
Status pretežnog izvoznika može se steći ukoliko je ispunjen jedan od sledećih uslova:
vrednost izvoza dobara prelazi 50% ukupnog prometa dobara i usluga, ili
vrednost izvoza iznosi najmanje 10.000.000 evra.
1. Sticanje statusa na osnovu godišnjeg finansijskog izveštaja
Pretežnim prometom dobara u inostranstvo smatra se izvoz obveznika PDV-a čija vrednost, u odnosu na ukupni promet dobara i usluga, prelazi 50%, odnosno iznosi najmanje 10 miliona evra. Ovi podaci se utvrđuju na osnovu godišnjeg finansijskog izveštaja za prethodnu kalendarsku godinu, sastavljenog u skladu sa računovodstvenim propisima.
Rok za sastavljanje i dostavljanje redovnog godišnjeg finansijskog izveštaja na dan 31.12.2025. godine je 31. mart 2026. godine, a isti datum predstavlja i krajnji rok za utvrđivanje da li obveznik, prema podacima iz finansijskog izveštaja, ima status pretežnog izvoznika u 2026. godini. Važno je napomenuti da se finansijski izveštaj može podneti i ranije – tokom januara ili februara.
Obveznik koji ispunjava jedan od propisanih kriterijuma dužan je da, uz PDV prijavu za poreski period u kojem je podnet finansijski izveštaj, dostavi nadležnom poreskom organu i Obrazac PID-PDV, koji sadrži podatke relevantne za utvrđivanje pretežnog izvoza. Ovaj obrazac se ne podnosi automatski, već isključivo ukoliko se obveznik opredeli za povraćaj PDV-a.
Obveznik koji status pretežnog izvoznika stekne na osnovu finansijskog izveštaja za 2025. godinu smatraće se pretežnim izvoznikom tokom narednih 12 kalendarskih meseci, odnosno do isteka roka za podnošenje narednog godišnjeg finansijskog izveštaja. Tokom tog perioda status ostaje nepromenjen, bez obzira na eventualno smanjenje izvoza u toku godine.
2. Sticanje statusa pretežnog izvoznika u toku godine
Status pretežnog izvoznika može se steći i u toku godine, ukoliko obveznik u nekom poreskom periodu ispuni jedan od propisanih kriterijuma. U ovom slučaju, obveznik je dužan da za svaki poreski period pojedinačno utvrđuje da li ispunjava uslove za ovaj status.
Pretežni izvoznik u toku godine može biti kako obveznik koji PDV prijave podnosi mesečno, tako i obveznik koji prijave podnosi tromesečno.
Kada obveznik prvi put u toku godine ostvari izvoz u iznosu od 10 miliona evra, on će do kraja te kalendarske godine u svim narednim poreskim periodima imati status pretežnog izvoznika. Razlog tome je činjenica da se ovaj kriterijum posmatra kumulativno, od 1. januara tekuće godine do kraja konkretnog poreskog perioda.
Sa druge strane, obveznik koji status stiče isključivo na osnovu relativnog kriterijuma od 50% može u jednom poreskom periodu imati status pretežnog izvoznika, a već u narednom ga izgubiti, naročito u slučajevima izraženih oscilacija u izvozu.
Povraćaj PDV-a i Obrazac PID-PDV-1
Osnovna svrha utvrđivanja statusa pretežnog izvoznika, kao i podnošenja Obrasca PID-PDV-1, jeste ostvarivanje prava na ubrzan povraćaj PDV-a u roku od 15 dana, umesto opšteg roka od 45 dana.
Ukoliko obveznik ispuni uslove za sticanje statusa pretežnog izvoznika u toku godine, ali se ne opredeli za povraćaj PDV-a, nema obavezu podnošenja Obrasca PID-PDV-1.
