Izdavanje računa kao momenat nastanka poreske obaveze
Prema opštem pravilu, račun za promet dobara i usluga izdaje se nakon izvršenog prometa, odnosno nakon prijema avansne uplate. Međutim, Zakon o PDV-u predviđa izuzetak za određene vrste usluga, kod kojih je moguće izdati račun i pre nego što je usluga izvršena.
Poreska obaveza nastaje u trenutku kada nastupi najranija od sledećih okolnosti:
izvršen je promet dobara ili usluga;
primljena je uplata ili deo naknade pre izvršenog prometa;
nastala je obaveza plaćanja carinskog duga prilikom uvoza dobara, odnosno na dan kada bi ta obaveza nastala ukoliko nije nastala.
Mogućnost izdavanja računa pre izvršenja usluge odnosi se, između ostalog, na usluge koje se odnose na ustupanje ili korišćenje autorskih i srodnih prava, patenata, licenci, žigova i drugih prava intelektualne svojine. Isto važi i za usluge neposredno povezane sa navedenim pravima, kao i za tehničku podršku pri korišćenju softvera, hardvera i druge opreme tokom određenog perioda.
Kod ovih usluga, koje su po svojoj prirodi vezane za određeni vremenski period, promet se smatra izvršenim istekom pravnog osnova za njihovo pružanje. Kada se račun izdaje periodično, promet se smatra izvršenim poslednjeg dana perioda na koji se račun odnosi, odnosno na kraju svake godine ako usluga traje duže od godinu dana.
Zbog specifičnosti ovakvih usluga, zakon omogućava obvezniku da račun izda i pre nego što se promet smatra izvršenim. Pri tome, ranije izdavanje računa nije obavezno — obveznik može račun izdati i nakon izvršenog prometa.
U praksi, za navedene usluge postoje dve mogućnosti:
račun se izdaje pre prijema avansa i pre izvršenja usluge;
račun se izdaje nakon prijema avansa, ali pre izvršenja usluge.
Na ovaj način, poreski propisi omogućavaju fleksibilnije fakturisanje kod usluga koje se pružaju tokom određenog vremenskog perioda, uz jasno definisanje trenutka nastanka poreske obaveze.
